11 basın örgütünden ortak açıklama: Basın İlan Kurumu’nun ahlak bekçiliğini reddediyoruz

Basın İlan Kurumu Genel Kurulu’nda 27 Mayıs 2022’de kabul edilen yeni Basın Ahlak Temellerine Dair Genel Heyet Kararı’nın bugün Resmi Gazete’de yayınlanmasına 11 basın örgütünden ortak açıklama geldi.

“Basın İlan Kurumu tüm yazılı ve dijital medyanın RTÜK’ü olmaya hazırlanıyor” denilen açıklamanın tamamı şu halde:

“Basın İlan Kurumu’na keyfi tavırla geniş bir sansür yetkisi getiren yeni Basın Ahlak Asılları kararını reddediyoruz.

Sansür maddesindeki kararlara ahenk ve hazırlık niteliğinde olan bu kararın, yasa geri çekilmesine rağmen Resmî Gazete’de yayımlanması “ben yaptım oldu” anlayışının yeni bir tezahürüdür.

Basın İlan Kurumu tüm yazılı ve dijital medyanın RTÜK’ü olmaya hazırlanıyor. Bunu kabul etmeyeceğiz. Sansürü arttıracak yeni ahlak unsurlarına karşı hukuksal teşebbüsleri başlatıyoruz.

Basın İlan Kurumu Genel Kurulu’nda gazeteci üyelerin itirazlarına rağmen 27 Mayıs 2022’de kabul edilen yeni Basın Ahlak Asıllarına Dair Genel Konsey Kararı bugün (6 Temmuz 2022) Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Dezenformasyon mazeretli sansür yasasının geri çekilmesi sağlanmasına rağmen yasaya hazırlık niteliğinde olan, şimdi yasanın Meclis müzakereleri başlamadan alınan bu Genel Konsey kararını reddediyoruz. Zira bu kararla Basın Ahlak Asıllarına getirilen güncelleme İrtibat Başkanlığı’nın daha evvel Danıştay tarafından yürütmesi durdurulan Basın Kartı Yönetmeliği kararları üzere türel bellilikten uzak ve yoruma açık kararlarla yapılmıştır.

Basın İlan Kurumu’nun 1994 tarihli Basın Ahlak Esasları’nı ortadan kaldıran, muğlak sözlerle yeni asıllar getiren bu kararla, “terör örgütleri, bunların üyeleri ve olaylar hakkında bilgi ve görsel verilmesi”, “aile yapısını bozmaya yönelik yayınlar”, “Türk toplumunun ulusal ve manevi kıymetlerini korumak” üzere bireye nazaran farklı yorumlanabilecek kararlar eklenmiştir.

İnternet yayıncılığındaki hızlanmanın tesiriyle doğrulama unsurunun işletilmediği yayınlar münasebet gösterilerek alınan yeni Basın Ahlak Temelleri kararı, soyut, belirsizliklerle dolu, eski asıllarda yer alan ve gazetecilerin tenkitlerine neden olan tabirler korunarak alınmıştır. Örneğin “ahlaka karşıt yayın yapılamayacağı” biçimindeki eski karar “genel ahlaka” olarak değiştirilmiştir. Bu karardaki “genel ahlak” tabiri, cezalandırılmak istenen gazeteler ya da gazeteciler için hiç elbet taraflı olarak yorumlanabilecektir. Birebir biçimde “Toplumun temeli olan aile yapısını bozmaya yönelik ve ailenin korunmasına ters yayın yapılamayacağı” ve “Türk toplumunun ortak ulusal ve manevi kıymetlerini zayıflatmaya yönelik yayın yapılamayacağı” formundaki kararlar de türel bellilikten, nesnellikten, kapsayıcılıktan uzak ve şahsa nazaran yorumlanabilecek kararlardır.

Basın İlan Kurumu İdare Kurulu’nun daha evvel berbata kullandığını herkesin gördüğü resen ceza verme yetkisi yeni ahlak prensipleriyle güçlenecek, iktidarın sansür sopası haline gelecektir. Eleştirel basına yönelik cezalandırma furyası, yeni ahlak prensipleriyle gazetelerin internet sayfalarının ve toplumsal medya hesaplarının da kontrol altına alınıp ceza kesilmesiyle yaygınlaşacaktır.

Kaldı ki resmi ilan dağıtımı nedeniyle maddi gücü elinde bulunduran Basın İlan Kurumu’nun birebir vakitte ahlaki kıymetlendirme yapması etik prensiplerin ruhuna ve tabiatına alışılmamıştır. Ayrıyeten, Basın İlan Kurumu yapısı itibariyle siyasi bir kurum olduğu için bu türlü bir kıymetlendirme yapması apaçık siyasi güdülerle cezalandırma uğraşıdır.

Genel Kurul’un Mayıs ayının son haftasında yapılan toplantısında gündeme getirilen bu yeni Basın Ahlak Asılları kararı, Genel Kurul’da temsil edilen basın meslek örgütleri tarafından eleştirilmiş, reddedilmiştir. Yeni temeller Genel Kurul’un gazeteci üyelerinin itirazlarına karşın 7 karşı oyla kabul edilmiştir. Gazetecilerin aktif iştiraki olmadan basınla ilgili mevzuat yapılamayacağı, yapıldığında da çok önemli problemler ortaya çıkacağı bir defa daha kanıtlanmıştır. Genel Heyet Kararı, hormlar hiyerarşine büsbütün karşıttır. Kanunlarla düzenlenmiş konuların bir defa de “karar” ile düzenlenmesi hukuken mümkün değildir. Yeni temellerdeki muğlak tabirleri yargıya taşımak için tüzel teşebbüsleri başlatıyoruz.

Kamu ismine yönetici durumda olanlara sesleniyoruz. Basın İlan Kurumu kıymetli bir kurumdur. Bu kıymetli kurumu ceberut ve intikamcı değil iştirakçi karar süreçleriyle işletin. Gazetecilik cürüm değildir. Basın sizin düşmanınız değildir. Elinizi kalemimizden çekin!

Basın Konseyi

Çağdaş Gazeteciler Derneği

Diplomasi Muhabirleri Derneği

DİSK Basın-İş

Ekonomi Muhabirleri Derneği

Gazeteciler Cemiyeti

İzmir Gazeteciler Cemiyeti

KESK Haber-Sen

Parlamento Muhabirleri Derneği

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti

Türkiye Gazeteciler Sendikası” (HABER MERKEZİ)